Çölyak nedir? Belirtileri nelerdir? Nasıl tedavi edilir?

Pazartesi, Kasım 30, 2015, 23:18
Sağlık kategorisi. Bu mesaja 0 yorum yapıldı.

FaceBookta Payla

Son zamanlarda çok sık duyduğumuz iki kelime, çölyak ve gluten!.. Ne olduklarını öğrenelim mi?..

İlk olarak çölyak nedir sorusuna cevap verelim… Besin kaynaklı bir ince bağırsak alerjisi olarak da adlandırılabilecek çölyak, genetik geçiş gösteren bir bağışıklık sistemi rahatsızlığıdır.

Eski yıllarda yaşamış olan Yunanlı fizikçi Aretaeus yazılarında bir hastalığın belirtilerinden bahsetmiştir. Hastalarını tanımlarken onları “bağırsaklarından hasta” anlamına gelen “koilliakos” olarak adlandırmıştır. Francis Adams bu yazıları 1856′da Sydenham Derneği için Yunanca’dan İngilizce’ye çevirirken karın anlamına gelen “celiac” adını vermiştir. “Celiac” kelimesi daha sonra Türkçe’ye “çölyak” olarak çevrilmiştir.

Günümüzde her 200 kişiden birinin sorunu haline gelen çölyak hastalığının nedeni bazı yiyeceklerin içinde bulunan gluten maddesidir. Buğday, arpa, yulaf, çavdar gibi tahılların içerisinde bulunan gluten isimli bu proteinin ince bağırsakta parçalanamaması çölyak rahatsızlığına neden olmaktadır.

Çölyaklılar glutenli besinler aldıkları zaman, ince bağırsaktaki bağışıklık sistemi uyarılır ve bağırsağın iç yüzeyi iltihaplanır. Sağlıklı bağırsak hücrelerinin yüzeylerinde bulunan ve besin maddelerinin emilimini sağlayan minik ince uzantılar (vilüs) iltihaba bağlı olarak azalır veya kaybolur. Bunun sonucunda iltihaplı bağırsak yüzeyi, bazı besin maddelerini emip kana karıştıramaz. Bu da başta vitaminler ve mineraller olmak üzere vücudun gereksinim duyduğu çeşitli maddelerin eksikliğine yol açarak başka hastalıklara ve gelişme geriliklerine ortam hazırlar.

Genetik bir hastalık olarak tanımlanan çölyak, her yaşta ortaya çıkabilir. Genel popülasyonun %30’u çölyak hastalığı genini taşımaktadır. Ancak çölyak olan kişilerin %5’i hastalıkla ilgili semptomları gösterir. Çocuklarda tanısı daha kolay konulan bu hastalık büyüme geriliği, sebepsiz karın ağrısı, iştahsızlık, hazımsızlık, gaz şikayetleri, yağlı ve kötü kokulu dışkılama gibi belirtiler gösterir.

Çölyak hastalığının oluşumunda dikkat çekici faktörlerden birisi kişinin anne sütüyle ne kadar zaman beslendiğidir. Uzun süre anne sütüyle beslenen kişilerde çölyak hastalığının belirtileri daha geç ortaya çıkmaktadır. Diğer bir faktör ise gluten içeren yiyeceklerin yenilmeye hangi yaşta başlandığı ve ne kadar gluten yenildiğidir.

Çölyak hastalığının tanısı şikayetlerin değişkenliği yüzünden zor olabilir. Ancak tanıyı destekleyen laboratuvar bulguları hastanın glutenden zengin ve fakir beslendiği dönemler arasında ortaya çıkan farklılıklar dikkate alınarak kolaylaştırılabilir.

Çölyak hastalığının belirtilerini sıralayacak olursak;

– Karın bölgesinde öne doğru şişkinlik,
– Yaşa göre kilo azlığı,
– Kas zayıflığı,
– Kansızlık,
– Dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacı artması,
– Kusma,
– İştahsızlık,
– Büyüme geriliği,
– Ağız içinde oluşan aftlar (yara),
– İştahsızlık, gaz şikayetleri,
– Eklem ve kemik ağrıları,
– Sinirlilik,
– Ciltte kaşıntılı döküntüler.

Çölyak hastalığı nasıl tedavi edilir?

Çölyak hastalığının tek tedavisi GLUTENSİZ sıkı bir diyettir. Diyetin sıkı bir şekilde uygulanması ile düzleşen ince bağırsak yüzeyi normal şeklini ve işlevini tekrar kazanmaktadır. Tekrar çok az miktarda bile alınan gluten bağırsaklardaki tahribatın tekrarlamasına neden olur.

Glutensiz sıkı bir diyetin uygulanması süresince çölyak hastasının genellikle bir şikayeti olmaz. Beslenme tarzının değiştirilmesinin ardından genelde kısa bir süre içerisinde şikayetler belirgin şekilde azalır. Şikayetlerin tamamen kaybolma süresi ince bağırsaktaki tahribat derecesi ve hastanın yaşına göre değişkenlik gösterebilir. Diyetin bozulması ya da terk edilmesi, tedavi edilmesi çok daha zor olan ağır hastalıklara neden olabilir.

Diyetin uygulanmasında yapılan ihlal ya da ihmallere rağmen hasta tarafından hissedilebilir şikayetlerin oluşmaması, glutensiz diyetten vazgeçilebileceği anlamına gelmez.

Pekiyi, çölyak hastalığının tek tedavisi olan glutensiz diyet nasıl yapılır?.. Tabi ki de acilen buğday, çavdar, arpa ile bunlardan yapılan her türlü yiyecekten uzak durmak gerekir. Diyette tahıl grubundan pirinç ve mısırdan yapılan yiyecekler tüketmeye özen göstermek yerinde olur. Ayrıca teflon, tahta kaşık gibi mutfak aletleri ne kadar iyi temizlenmiş olsa bile gözeneklerinde gluten kalıntıları kalabilme riski olduğundan bu tür materyalleri kullanmamaya itina gösterilmesi gerekir.

Gluten, hamurun kabarmasını sağlayan, gıdaların raf ömrünü uzatan, elde edilen mamülün kalitesine önemli etkisi olan bir tür proteindir. Bu nedenle glutensiz unlarla yapılan ürünler çabuk bayatlamakta, şekil verirken zorlanılmakta ve kabarması gereken birçok unlu mamülde istenen kabarma sağlanmamaktadır. Çölyak hastalarına büyük sıkıntı yaşatan bu durum ekmeğe dayalı beslenme şekline sahip toplumumuzda çölyak hastalarının yaşam standartlarını büyük ölçüde düşürmektedir.

Son zamanlarda gıda endüstrisi bu işe el atmış ve çölyaklıları bir nebze olsun rahatlatacak çok çeşitli glutensiz ürünü piyasaya sürmüştür.

KAYNAK : yumurtaliekmek.com













Yorum Yaz


.